Wanneer angst blijft hangen in het brein

Soms maakt een hond iets mee wat zoveel indruk maakt dat het niet vanzelf verwerkt wordt.

Dat kan een harde knal zijn, een aanval door een andere hond, een ongeluk, een nare ervaring bij de dierenarts of een periode van langdurige stress. Voor de buitenwereld lijkt het misschien alsof het moment voorbij is, maar voor de hond voelt het alsof het gevaar nog steeds aanwezig is.

Een trauma is niet simpelweg een nare herinnering. Het is een ervaring die zo overweldigend was dat het brein en het lichaam deze niet goed hebben kunnen verwerken. Daardoor blijft het zenuwstelsel alert, zelfs wanneer er geen werkelijk gevaar meer is.

Veel honden schrikken van vuurwerk. Dat is normaal. Maar sommige honden ervaren veel meer dan alleen schrik. Ze raken in paniek, kruipen weg, trillen, hijgen, stoppen met eten of durven niet meer naar buiten. Bij andere honden zien we dat ze na een bijt incident ineens angstig worden voor andere honden, of na een ongeluk schrikken van situaties die daar maar een beetje op lijken.

Het lichaam reageert dan telkens alsof de oorspronkelijke gebeurtenis opnieuw plaatsvindt.

En precies daar kan K9 DR Therapie ondersteuning bieden.

Waarom werkt EMDR ook bij honden?

Honden zijn, net als wij, zoogdieren. Hoewel zij de wereld anders ervaren dan mensen, werken belangrijke delen van hun brein op vergelijkbare wijze.

Bij een heftige gebeurtenis wordt onder andere de amygdala geactiveerd. Dit deel van het brein speelt een belangrijke rol bij het herkennen van gevaar en het activeren van angst. Tegelijkertijd komt het stress systeem in actie en bereidt het lichaam zich voor op vechten, vluchten of bevriezen.

Normaal gesproken wordt een ervaring na verloop van tijd verwerkt en opgeslagen als iets dat in het verleden heeft plaats gevonden. Bij een trauma gebeurt dat onvoldoende. De emotionele lading blijft als het ware gekoppeld aan de herinnering.

Daardoor kan een hond later ook reageren op situaties, geluiden of omstandigheden die lijken op de oorspronkelijke gebeurtenis. Het brein herkent overeenkomsten en activeert opnieuw dezelfde angst reactie.

K9 DR Therapie, voluit Canine Desensitization and Reprocessing Therapie, is gebaseerd op dezelfde principes als EMDR bij mensen, maar volledig aangepast aan honden.

Hoe werkt K9 DR Therapie?

Tijdens een sessie wordt gebruik gemaakt van bilaterale stimulatie. Dit zijn zachte trillingen die afwisselend links en rechts worden aangeboden.

Deze links-rechts stimulatie zorgt ervoor dat het werkgeheugen wordt geactiveerd. Hierdoor krijgt het brein de mogelijkheid om eerder opgeslagen ervaringen op een andere manier te verwerken. De herinnering blijft bestaan, maar de emotionele lading die eraan gekoppeld is, kan afnemen.

Tijdens deze stimulatie doet de hond iets wat prettig, veilig en ontspannend voelt. Bijvoorbeeld:

• Snuffelen
• Een zoekspel uitvoeren
• Spelen met een favoriete bal
• Eenvoudige oefeningen met veel succeservaring

Op deze manier ontstaat er ruimte voor nieuwe ervaringen en nieuwe associaties. Het zenuwstelsel leert dat de situatie niet langer gevaarlijk is en kan daardoor steeds sneller terugkeren naar rust en balans.

Het verhaal van CeeCee

CeeCee had jarenlang ernstige vuurwerkangst.

Tijdens de jaarwisseling raakte ze volledig in paniek. Ze kroop trillend onder de tafel, wilde niet eten en durfde niet naar buiten om haar behoefte te doen. In de dagen na oud en nieuw bleef ze schrikachtig, gespannen en wilde ze niet naar buiten.

Wat begon als angst voor vuurwerk, breidde zich langzaam uit naar andere harde geluiden. De periode waarin zij stress ervaarde werd steeds langer. Uiteindelijk leefde ze bijna dagelijks in een verhoogde staat van alertheid.

Bij CeeCee was de herinnering aan harde knallen sterk gekoppeld aan angst, spanning en stress.

Tijdens de K9 DR therapie sessies werd gewerkt met bilaterale stimulatie terwijl zij ontspannen snuffel oefeningen deed. Eerst werd gewerkt met vuurwerkgeluiden op een heel laag volume. Vervolgens werden stap voor stap de geluiden en situaties opgebouwd, altijd binnen haar mogelijkheden. Je zag haar met stappen vooruit gaan. 

Al snel zagen de eigenaren verandering in het gedrag van CeeCee.

CeeCee reageerde nog wel op een harde knal, maar zonder paniek. Ze herstelde snel, zocht contact en bleef beter in staat om na een schrikmoment weer verder te gaan met waar ze mee bezig was.

De herinnering aan vuurwerk was niet verdwenen, maar de angst die eraan vastzat werd steeds minder.

Afgelopen oud en nieuw kon ze ontspannen naar buiten om te plassen, sliep ze rustig tijdens het vuurwerk en bleef haar stress niveau opvallend laag. Ook tijdens wandelingen zagen de eigenaren verschil. Ze reageerde minder heftig op onverwachte geluiden en situaties en kon sneller herstellen wanneer iets haar toch liet schrikken. Ze maakt nu altijd eerst contact met de baas wanneer er iets spannends is. 

Voor het eerst in jaren kan CeeCee echt ontspannen. Ze hoefde niet langer te overleven. Ze mag weer gewoon hond zijn.

Wat verandert er in het brein?

Wanneer een traumatische ervaring beter verwerkt wordt, neemt de overmatige activatie van het angstsysteem af. Het zenuwstelsel hoeft niet meer voortdurend op zoek te zijn naar gevaar en kan sneller terugschakelen naar rust.

Dat betekent vaak:

• Minder angst- en overlevingsreacties
• Sneller herstel na spanning
• Meer ontspanning in het dagelijks leven
• Betere leerbaarheid tijdens training
• Meer ruimte voor nieuwsgierigheid en spel
• Een groter gevoel van veiligheid

Een hond die zich veilig voelt, hoeft minder energie te besteden aan overleven. Daardoor ontstaat ruimte om te ontdekken, te leren, contact te maken en te genieten van het leven.

En uiteindelijk is dat waar K9 DR Therapie om draait.

Niet het veranderen van wie een hond is, maar het helpen verwerken van wat hem tegenhoudt om zichzelf te kunnen zijn.